भाषा

कारकचिह्नानि

कारकं नाम क्रियायां शब्दस्य भूमिका। संस्कृतयन्त्रं संस्कृतस्य विभक्तीः तां भूमिकां वोढुं प्रयुङ्क्ते, अतः पदं स्वस्वरूपं कथयति, न स्थानेन ज्ञायते।

स्थानं संकेतः; विभक्तिस्तु न

प्रायः संयोजकभाषासु प्रथमं पदं लक्ष्यम्, यतः केनचित् तथा निर्णीतम्, न तु पाठे किमपि तत् वदति। पदद्वयं विपरीतं कुरु — अन्यत्, वैधम्, अशुद्धं च कार्यक्रमं प्राप्नोषि। संस्कृतयन्त्रं भूमिकां स्थानात् अपनीय शब्दे स्थापयति।

प्रकाराः चिह्निताः, न अनुमानेन व्याकुलाः

ॱॱ इति द्विचिह्नं प्रकारम् आरभते। अङ्कमाला — सन्ततः अवयवविस्तारः, यम् अन्यभाषाः slice इति वदन्ति — अङ्कः अन्तः इत्यनन्तरम् अवयवप्रकारेण लिख्यते।

चरः गणना   ॱॱ न६४            भवति ० ।        ॰ अचिह्नितं ६४
चरः चिह्नम् ॱॱ इ६४            भवति -१ ।       ॰ चिह्नितं ६४
चरः पाठ्यम् ॱॱ अङ्कः अन्तः अ८  भवति रिक्तम् । ॰ अष्टकमाला
चरः सिद्धम्  ॱॱ बूल           भवति सत्यम् ।   ॰ बूल

अचिह्नितः प्रकारः सर्वत्र अचिह्नितः एव। इदं स्पष्टं भाति, अन्यभाषासु च दोषवर्गस्य मूलम्: दैर्घ्यं चिह्नितराशिना तुल्यते, २⁶³ अधिकपदे शेषः गृह्यते, स्थानान्तरणस्य विस्तारे च यन्त्रलक्ष्ययोः विवादः।

मण्डलानि, दृश्यता च

एका सञ्चिका मण्डलम् इत्यनेन एकं मण्डलं घोषयति। वृत्तिः गुप्ता यावत् सार्वजनिक इति न चिह्निता। मण्डलान्तरसन्दर्भः ॱ इति विभाजकेन, अतः पदविभागॱचिह्नक इति पदविभागस्य चिह्नकप्रकारं नामयति।

सङ्कलनकाले समावेशः

समावेशः सञ्चिकायाः अष्टकानि सङ्कलनकाले बिम्बे आनयति, मूल्यरूपेण। यत् नाम गृह्णाति तत् साधारणं नाम, प्रकाशितसारण्यां निर्णीतम् — न मार्गः। भाषायां कुत्रापि मार्गलेखनाय व्याकरणं नास्ति, अतः .. इति न प्रत्याख्यायते; तत् अलेख्यम् एव।

चरः सारणी ॱॱ अङ्कः अन्तः अ८ भवति समावेशः आरभ्य कोष्ठकोशः समाप्तम् ।
प्रत्यागमनम् सारणी ॱ दैर्घ्य ।   ॰ सारण्याः स्वकीयानि अष्टकानि, बिम्बे

प्रत्याख्यानम्, न अनुमानम्

यत्र सङ्कलकः आकारं न अवतारयितुं शक्नोति, तत्र स कथयति स्थानं च नामयति। स किमपि सदृशं न उत्सृजति आशां च न करोति। अतः साधनं प्रत्याख्यातानाम् आकाराणां सङ्ख्यां वदति, असिद्धां पूर्णतां न दावयति।

• प्रत्याख्यानं वृत्तिं, रचनां, कारणं च नामयति।
• यस्य आकारस्य शाखा नास्ति तत् प्रत्याख्यानम्, न कदापि पूर्वनिर्धारितम्।
• नामितस्थाने पूर्वनिर्धारितं सङ्कलके दोषः, न गुणः।

निर्देशसन्दर्भं प्रति →